Jak często wykonywać badania krwi? Profilaktyka to podstawa
2025-08-27
Różowy październik
2025-10-13
Jeszcze kilka lat kleszcze najczęściej spotkać można było w lasach lub na łąkach. Dzisiaj wystarczy spacer z psem wokół bloku, by złapać kleszcza. Niestety kleszczy jest i będzie coraz więcej. Dlaczego?
Kleszczy jest coraz więcej ze względu na:
- zmiany klimatu i cieplejsze zimy
- ekspansję nowych terenów – przez co łatwiej je spotkać w mieście
- wzrost populacji dzikich zwierząt – są one żywicielami kleszczy
- pojawienie się nowych gatunków kleszczy
Jakie choroby przenoszą kleszcze?
- kleszczowe zapalenie mózgu KZM
- boreliozę
- tularemię
- gorączkę Q
- babeszjozę
Co ważne – to nie sam kleszcz jest groźny, a bakterie lub wirusy, które przenosi! Przyjrzyjmy się bliżej KZM oraz boreliozie, które w naszej populacji występują najcześciej.
Kleszczowe zapalenie mózgu KZM
KZM wywoływane jest przez wirusa TBEV. Wirus ten atakuje ośrodkowy układ nerwowy. Przebieg choroby i objawy można podzielić na kilka faz:
I faza: daje objawy grypopodobne – trwa około 7 dni
II faza: towarzyszy jej wysoka gorączka, silne narastające bóle głowy, sztywność karku, zaburzenia świadomości
III faza: niedowład, zaburzenia pamięci i zaburzenia czucia
Nie istnieje lek na KZM. Najlepszą profilaktyką są szczepienia ochronne!
Szczepienia ochronne przeciwko KZM podaje się w kilku dawkach.
1 dawka
2 dawka – po około 1 – 3 miesięcy po pierwszej
3 dawka – po 9 – 12 miesiącach od drugiej
Następnie wykonujemy szczepienia przypominające.
Szczepienia mają >95% skuteczności.
Jak wykryć kleszczowe zapalenie mózgu?
W celu wykrycia KZM wykonuje się zwykłe pobranie krwi – oznacza się stężenie przeciwciał IgG i IgM przeciw kleszczowemu zapaleniu mózgu.
-> Badanie poziomu przeciwciał IgG przeciwko kleszczowemu zapaleniu mózgu we krwi. Badanie poziomu przeciwciał IgG stanowi metodę potwierdzającą obecność przeciwciał po przechorowaniu lub po zaszczepieniu.
-> Badanie poziomu przeciwciał IgM przeciwko kleszczowemu zapaleniu mózgu we krwi. Oznaczenie swoistych przeciwciał IgM stanowi podstawową metodę potwierdzającą zakażenie odkleszczowym zapaleniem mózgu.
Istnieje także bardziej inwazyjna diagnostyka – badanie płynu mózgowo-rdzeniowego. Zlecane i wykonywane przez lekarza w sytuacji występowania silnych objawów oraz pogarszającego się stanu pacjenta.
Borelioza
Borelioza wywoływana jest przez bakterie Borrelia burgdorferi, które są przenoszone przez kleszcze. Jej objawy mogą być różnorodne i zmieniać się w zależności od stadium choroby. Nie u każdego pacjenta występują wszystkie symptomy, a ich kolejność i nasilenie mogą się różnić.
Objawy wczesne (grypopodobne):
- Bóle głowy, mięśni i stawów.
- Osłabienie i ogólne zmęczenie.
- Gorączka lub stany podgorączkowe.
- Powiększenie węzłów chłonnych.
- „Rumień wędrujący” – jest to najbardziej charakterystyczny i pewny objaw boreliozy. Pojawia się u około 30-50% zakażonych osób, zazwyczaj w miejscu ukąszenia przez kleszcza, po 3-30 dniach od zakażenia. Rumień ma postać zaczerwienionej plamy lub grudki, która stopniowo się powiększa, tworząc pierścieniowy kształt z przejaśnieniem w środku. Zwykle nie boli i nie swędzi.
Objawy późne, mogące wystąpić po kilku tygodniach, miesiącach lub latach:
- Objawy stawowe : nawracające zapalenie stawów, najczęściej dużych, zwłaszcza stawów kolanowych, ból i obrzęk stawów
- Objawy neurologiczne (neuroborelioza):
- Zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych i/lub mózgu.
- Porażenie nerwów, np. nerwu twarzowego, co prowadzi do jednostronnego paraliżu twarzy.
- Przewlekłe zmęczenie, zaburzenia pamięci i koncentracji.
- Bóle głowy.
- Mrowienie, drętwienie lub rozdzierający ból kończyn.
- Problemy ze snem, depresja, zmiany nastroju.
- Objawy kardiologiczne: zapalenie mięśnia sercowego, osierdzia, zaburzenia rytmu serca (np. kołatanie serca, bloki serca).
- Objawy skórne: przewlekłe zanikowe zapalenie skóry kończyn.
Borelioza jest chorobą bakteryjną, dlatego leczy się ją antybiotykami. Wczesne rozpoznanie jest kluczowe dla skutecznego leczenia!
Jak wykryć boreliozę?
Ważne! Badania krwi w kierunku boreliozy najlepiej wykonać, gdy występują objawy, po upływie 4-6 tygodni od ukąszenia kleszcza. Dopiero po tym czasie w organizmie pojawiają się przeciwciała przeciwko krętkom Borreli. Jeśli pierwsze wyniki są negatywne, a objawy nadal się utrzymują, lekarz może zlecić powtórzenie badań po kilku tygodniach, kiedy poziom przeciwciał we krwi może wzrosnąć.
Jakie badania wykonać w kierunku boreliozy?
- Diagnostyka wstępna tzw. przesiewowa
-> Przeciwciała przeciwko Borrelia w klasie IgG
-> Przeciwciała przeciwko Borrelia w klasie IgM
Pozytywny lub wątpliwy wynik badań przesiewowych oznaczanych metodą ELISA lub CLIA, zawsze wymaga potwierdzenia za pomocą dokładniejszego badania – testu Western Blot/Blot. Zatem jeśli wynik wyszedł pozytywny lub wątpliwy, należy wykonać: test potwierdzenia.
2.Test potwierdzenia
-> Przeciwciała przeciwko Borrelia w klasie IgG Blot
-> Przeciwciała przeciwko Borrelia w klasie IgM Blot
Test Western Blot/Blot jest bardziej swoisty niż testy przesiewowe. Oznacza to, że jego głównym zadaniem jest doprecyzowanie i potwierdzenie, że wstępnie wykryte przeciwciała są rzeczywiście skierowane przeciwko bakteriom wywołującym boreliozę.
-> Dodatkową metodą jest także: test LTT (Limfocytarny Test Transformacji) to specjalistyczne badanie, które wspomaga diagnostykę boreliozy. Jest szczególnie przydatny w przypadkach, gdy standardowe testy (jak ELISA czy Western Blot) dają niejednoznaczne wyniki lub gdy konieczna jest ocena aktywności zakażenia. Pomaga również monitorować skuteczność leczenia.
Mam kleszcza i co dalej? Jak usunąć kleszcza?
Pamiętaj, nie każdy kleszcz oznacza zakażenie. Gdy na Twojej skórze lub Twojego dziecka pojawi się kleszcz, nie panikuj. Kluczową rolę odgrywają prawidłowe i szybkie jego usunięcie, obserwacja oraz ewentualne badania wykonane w odpowiednim czasie.
Im dłużej kleszcz jest wbity w skórę, tym ryzyko zakażenia wzrasta. Jak zatem prawidłowo usunąć kleszcza?
